Aantal inwoners: 142857
Oppervlak: 83.04 km²
Netnummer: 075
Burgemeester: Mevrouw G.H. Faber
Cultuur:
De Zaanstreek is rijk aan kunst en cultuur. Natuurlijk door het culturele erfgoed dat prominent aanwezig is: de groene houten huizen, oude industriële panden, molens en de Zaanse Schans. Daarnaast heeft de Zaanstreek een ruim aanbod aan culturele voorzieningen: het Zaantheater, poppodium de Kade, filmtheater de Fabriek, bioscoop 't Saentje, de kunstuitleen van Kunstcentrum Zaanstad, het Zaans Museum en andere musea. Enkele landelijk erkende gezelschappen, zoals het MUZtheater, hebben hun basis in Zaanstad. Overal in de stad is in de openbare ruimte beeldende kunst te bewonderen (ruim 100 beelden). Ook zijn er regelmatig speciale beeldende kunstprojecten, zoals de jaarlijkse Atelierroute van Tengel.
Musea:
In de gemeente zijn ook een aantal musea en andere bezienswaardigheden, hieronder een greep uit het aanbod:
Natuurlijk is een van de grootste publiekstrekkers de Zaanse Schans. Dit reservaat van Zaanse houtbouw laat zien hoe Zaanse dorpen aan het eind van de 19e eeuw eruit zagen. De Zaanse schans in combinatie met het beschermde dorpsgezicht Gortershoek en de molens aan de Kalverringdijk trekt jaarlijks ruim 900.000 toeristen uit binnen en buitenland. Informatie centrum
Het Zaansmuseum, Schansend 7 in Zaandam. Telefoon: 075-6162862. Modern historisch museum over de geschiedenis van de Zaanstreek.
Museum Honig-Breethuis. Oud Zaans koophuis. Zaandijk. Telefoon 075-621626. Vele oude gebruiksvoorwerpen, kostuums, speelgoed e.d. uit voorgaande eeuwen.
Meelmolen de Bleeke Dood uit 1656, Lagedijk hoek Guisweg in Zaandijk. Te bezichtigen na afspraak. Telefoon 075-628 56 02.
Molenmuseum. Museumlaan 18. Koog aan de Zaan. Unieke collectie molenmodellen, de Zaanse molengeschiedenis en het molenleven. Telefoon 075-628 8968.
Papiermolen de Schoolmeester aan de Guisweg in Westzaan. Enig werkende papiermolen ter wereld. Maakt uit lompen geschept papier. Te bezichtigen na afspraak. Telefoon 075-6215148.
Museum Albert Heijn, Kalverringdijk 5 in Zaandam. Telefoon: 075-6169619.
Lettergietmuseum, Jac. Van Waertstraat 53, Westzaan. Telefoon: 075-6285753.
Evenementen:
Jaarlijks maakt de gemeente als subsidiënt of als medeorganisator een aantal culturele evenementen en projecten mogelijk. Voorbeelden daarvan zijn:
De Cultuurmarkt, de jaarlijkse vooruitblik op het culturele seizoen in juni
Zaanse Culturele Prijzen: Cultuurprijs en Aanmoedigingsprijs
Theater op de Noord, de jaarlijkse straattheaterdag in Wormerveer
Hotze de Roosprijs
Deining
Wereldreis door de Zaanstreek/Balina
Jongerentheaterfestival
Graffitivrijplaats
Activiteiten van cultuurverkenner en cultuurbuz
Koogerpark
MUZtheater
Sport:
Zaanstad is een zeer sportieve en actieve gemeente. Er zijn maar liefst ruim 250 sportverenigingen. Bijna alle takken van sport zijn vertegenwoordigd: van waterpolo tot voetbal, van taekwondo tot tennis en van atletiek tot boogschieten. De sportactiviteiten beperken zich echter niet tot de verenigingen. Vele Zaankanters (en niet-Zaankanters!) fietsen, skeeleren, wandelen en trimmen door het Zaanse landschap met zijn molens, duizenden sloten en weilanden, of trekken hun baantjes in het zwembad.
Politiek:
Burgemeester G.H. Faber
Strategische ontwikkeling/ beleidscoördinatie
Onderzoek en statistiek
Openbare orde en Veiligheid
Handhaving
Bestuurlijke organisatie
Internationaal beleid
Rampenbestrijding
De heer Jeroen Olthof (PvdA) locoburgemeester:
Financiën
Wonen
Sport en recreatie
Noorderwelf
Mevrouw Barbara Visser (VVD):
Economie
Toerisme
Werk en inkomen
Integratie
Personeel en organisatie
Mevrouw Leny Vissers-Koopman (ZOG):
Beheer en onderhoud openbare ruimte
Publieke dienstverlening en vergunningen
Cultuur en monumenten
De heer Dennis Straat (VVD):
Ruimtelijke ontwikkeling
Bereikbaarheid en mobiliteit
Grondzaken
Mevrouw C.M.M. Noom (PvdA):
Wmo en Welzijn
Jeugd en Onderwijs
Zaandam Zuidoost
De heer Robert Linnekamp (GroenLinks):
Milieu Dierenwelzijn
Inverdan
Natuur en landschap
Dagelijks bestuur Stadsregio
Gemeentesecretaris, mevrouw Annemarie Roggeveen
Hoofd van de gemeentelijke organisatie. Vormt de verbinding tussen
het college van B&W en het ambtelijk apparaat. De
gemeentesecretaris is verantwoordelijk voor het goed functioneren van de
ambtelijke organisatie is aanwezig bij de vergaderingen van het
college van B&W.
Overig:
Zaanstad gaat prat op zijn industriële verleden: nog niet zo lang geleden werkte bijvoorbeeld zo'n 80 procent van de bevolking van Zaandijk in de industrie. Het aandeel van de werkende bevolking in de industrie is weliswaar fors afgenomen, maar ligt nog altijd enkele procentpunten boven het landelijk gemiddelde.
De opkomst van nijverheid en industrie langs de Zaanoevers hangt nauw samen met de opkomst van Amsterdam als centrum van handel en industrie. Toen aan het einde van de zestiende eeuw houtzaagmolens in Amsterdam verboden werden om tegemoet te komen aan de toen machtige handzagersgilden, was er een uitgelezen kans voor ondernemers in de Zaanstreek om aan de groeiende behoefte aan hout voor de scheepvaart te voldoen. In korte tijd schoten de houtzaagmolens als paddenstoelen uit de grond. In 1630 waren er aan de Zaan 53 houtzaagmolens in gebruik. De kennis van molenbouw werd ook op andere bedrijfstakken toegepast: verf-, papier en andere molens volgden snel. Op het hoogtepunt, halverwege de 17e eeuw, werden er ruim 900 molens geteld. Door deze ontwikkeling wordt de Zaanstreek beschouwd als het oudste industriegebied van Europa.
De bloei van Zaandam zorgde ervoor dat de handzagersgilden in Amsterdam overbodig werden. Naast het zagen van hout werd er ook in gehandeld en waren de dorpjes actief in de scheepsbouw (65 werven) en de walvisvaart. Zaandam was in die tijd internationaal bekend om zijn scheepsbouw en in 1697 kwam tsaar Peter de Grote persoonlijk naar Zaandam om de scheepsbouw te bestuderen. Het huisje waar de tsaar toen logeerde bestaat nog steeds en is een toeristische trekpleister. Het verhaal gaat dat de bewoners van Zaandam zich niet zo gastvrij gedroegen tegen de tsaar zodat hij uiteindelijk zijn studie van de scheepsbouw afrondde in een ander dorp in Noord-Holland.
Halverwege de 19e eeuw verruilden de Zaankanters hun molens, waarmee ze ondertussen ook cacao, mosterd, verf en papier mee verwerkten, langzaamaan door stoommachines. In het gebied ontstonden grote multinationals zoals Verkade, Ahold, Bruynzeel Keukens, Honig en Duyvis en tot de dag van vandaag zijn veel van deze bedrijven in de gemeente Zaanstad te vinden. Ahold is inmiddels verhuisd naar Amsterdam.
